ورمێ، یەکێک لە شارە مێژووییەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان، کەوتووەتە ناوچەیەکەوە کە سروشتە هەمەڕەنگەکەی و پاشخانە کولتوورییەکەی، بەشێک لە ناسنامەی تایبەتی ئەو هەرێمەیان پێکهێناوە. ئەم شارە لە یادەوەریی نەوە دوای نەوەدا، پێگەی زمان، فەرهەنگ و ژیانی گەلێکی پاراستووە کە سەرەڕای گۆڕانکاری و سەختییە زۆرەکان، پەیوەندیی خۆیان لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەیاندا لەبیر نەکردووە. هەڤاڵ سمکۆ لە وەها جوگرافیایەکدا چاوی بە جیهان هەڵهێنا؛ لە بنەماڵەیەکدا کە سەرەڕای گوشار و بەربەستەکان، نرخ و بەها نەتەوەیی و کولتوورییە کوردییەکانیان پاراستبوو. ئەو هەر لە ساڵانی منداڵییەوە لە کەشێکدا گەورە بوو کە تێیدا، گرێدراوی بە ناسنامە و ڕەسەنایەتیی کوردییەوە بەشێک بوو لە ژیانی ڕۆژانە.
سمکۆ (تەوحید مورادی) دوازدە ساڵ لە قوتابخانە دەوڵەتییەکان خوێندی و لە بەشی بیرکاریدا لێهاتوویی و توانایەکی بەرزی بەدەست هێنا. لە پاڵ وانە و خوێندنەکەیدا، بۆ یارمەتیدانی بژێویی بنەماڵەکەی، کاری جۆراوجۆری وەک کرێکاریی بیناسازیی دەکرد. ئەو هەر لە سەردەمی لاوێتییەوە لە واتای تێکۆشان و بەرپرسیارێتی لە ژیاندا تێگەیشت و هەوڵی دا لە تەنیشت درێژەدان بە خوێندن، پشکی خۆی لە دابینکردنی پێداویستییەکانی خێزانەکەیدا جێبەجێ بکات. زیرەکی، ڕاستگۆیی، کۆڵنەدان و ڕۆحییەتە فیداکارییەکەی بووە هۆی ئەوەی لەنێو دەوروبەردا خۆشەویست بێت و وەک گەنجێکی بەرپرسیار و جێگەی متمانە بناسرێت.
ئاشنابوونی سمکۆ بە تێکۆشانی ئازادیخوازی، بۆ سەردەمی منداڵیی دەگەڕایەوە. ئەو لە ڕێگەی بنەماڵە و کەسانی دەوروبەریەوە کە پابەندی ناسنامەی کوردی و بەهاکانی بوون، لەگەڵ تەڤگەردا ئاشنا بوو و وردە وردە دەرفەتی بۆ ڕەخسا لە نزیکترەوە بیناسێت. ئەم ئاشنایەتییە لە سەرەتادا زیاتر ڕیشەی لە هەست و خۆشەویستیی ئەودا هەبوو بۆ خاک و گەلەکەی؛ بەڵام بە تێپەڕبوونی کات و قووڵبوونەوە لە فەلسەفەی ئازادیی ڕێبەر ئاپۆ، گۆڕا بۆ گەڕانێکی هزری و هوشیارانە.
یەکێک لەو پرسیارانەی مێشکی سمکۆی بە خۆیەوە سەرقاڵ کردبوو، هۆکاری مەودای نێوان مێژووی دوور و درێژی بەرخۆدان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بەدینەهاتنی ئامانجە ئازادیخوازییەکانی گەل بوو. ئەو بیری لەوە دەکردەوە کە بۆچی سەرەڕای ساڵانێکی زۆر لە چالاکیی پارت و ڕێکخراوە جیاوازەکان و ئەو باجە قورسەی گەل لەم ڕێگەیەدا داویەتی، هێشتا داخوازیی ئازادی نەگەیشتووەتە ئەنجام و هیوای زۆرێک لە خەڵک بە داهاتوویەکی ئازاد کاڵ بووەتەوە. ئەم پرسیارانە ئەویان بەرەو خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی زیاتر هان دا. سمکۆ نەیدەویست تەنیا بە گێڕانەوە باوەکان قەناعەت بکات؛ دەیویست ڕەگ و ڕیشەی پرسەکان بناسێت و تێبگات چ هۆکارگەلێک بوونەتە هۆی ئەوەی هەندێک لە ئەزموونەکانی خەبات و تێکۆشانەکان نەیانتوانیوە ببنە وەڵامی ویست و چاوەڕوانییەکانی گەل.
لەم ڕێگەیەدا، سەرنجی کەوتە سەر ئەو تێکۆشانەی کە بە پێشەنگایەتیی ڕێبەر ئاپۆ لە باکووری کوردستانەوە دەستی پێکردبوو و لە ماوەیەکی کورتدا بە بەشە جیاوازەکانی کوردستاندا بڵاو ببووەوە. سمکۆ هەوڵی دا نهێنیی ئەم گەشەکردنە و پەیوەندییە قووڵەی تەڤگەر لەگەڵ گەلدا بناسێت. لە میانەی ئەم لێکۆڵینەوانەدا، زیاتر لە هەر شتێک سەرنجی دایە شێوازی ئامادەبوونی تێکۆشەران لەنێو خەڵکدا، دڵنزمی، دڵسۆزی، جەماوەریبوون و هەستکردن بە بەرپرسیارێتی لەلای ئەوان بوو. ئەو گەیشتە ئەو باوەڕەی کە مانەوەی تێکۆشانێک تەنیا بەند نییە بە بیرۆکە و ئامانجەکانییەوە؛ بەڵکوو کەسایەتی و شێوازی ژیانی ئەوانەی نوێنەرایەتیی دەکەن، ڕۆڵێکی بنەڕەتی لە دروستکردنی متمانە و هاوڕێیەتیی گەلدا دەگێڕێت.
ئەم تێگەیشتنە، پەیوەندیی هزریی سمکۆی لەگەڵ بیرۆکەکانی ڕێبەر ئاپۆ قووڵتر کردەوە. ئەو وردە وردە لەو حەز و خولیایەی لە منداڵیدا بەرامبەر بە تێکۆشان لە ناخیدا دروست ببوو، گەیشتە تێگەیشتنێکی ڕوونتر لە بەرپرسیارێتیی خۆی بەرامبەر بە چارەنووسی گەلەکەی. بە لەبەرچاوگرتنی بەرتەسکیی زۆری چالاکیی سیاسیی کوردی لە ئێران و بەردەوامیی سەرکوتکردن و ئەشکەنجەدانی خەڵک، گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە بۆ بەشداریکردن لە تێکۆشانی ئازادیخوازیدا دەبێت ڕوو لە چیاکانی کوردستان بکات. هەر لەسەر ئەم بنەمایە، لە ساڵی ٢٠١٥، بەرامبەر بە ١٣٩٤ی هەتاوی، بڕیارەکەی خستە بواری جێبەجێکردنەوە و پەیوەندیی بە ڕیزەکانی گەریلاوە کرد.
یەکەمین خولی پەروەردەی شەڕڤانی نوێیی لە هەرێمی خنێرە و خاکورک تێپەڕاند. ژیان لە چیا و چوونە ناو هەلومەرجێکی جیاواز لە ژیانی پێشوو، بۆ ئەو ئەزموونێکی نوێ بوو؛ بەڵام ئەو جۆش و ئیرادەیەی لە ناخیدا هەبوو، یارمەتیی دا تا سەختییەکانی ڕۆژانی سەرەتا تێپەڕێنێت و بەخێرایی لەگەڵ ژیانی گەریلایەتیدا ڕابێت. لە خولی پەروەردەدا، لەگەڵ بابەتی جۆراوجۆردا ئاشنا بوو، بەڵام سەرنجێکی تایبەتی خستە سەر مێژووی گەلی کورد، مێژووی تێکۆشانی تەڤگەر و حەقیقەتی ڕێبەرایەتی. ئەو هەوڵی دەدا لە ڕێگەی ناسینی ڕابردووەوە، باشتر لە ڕاستییە کۆمەڵایەتییەکانی کۆمەڵگەکەی تێبگات و ئەم تێگەیشتنە لە پێناو پێشخستنی کەسایەتیی خۆیدا بەکار بهێنێت.
سمکۆ لە پاڵ وەرگرتنی پەروەردەکاندا، خولیا و تامەزرۆییەکی زۆری بۆ ناسینی ژیان و هزری ڕێبەر ئاپۆ هەبوو. ئەو بە جیدی لەسەر ڕەهەندە جیاوازەکانی ئەم هزرە دەیخوێندەوە و هەوڵی دەدا لەنێوان فێربوونە فیکرییەکانی و شێوازی ژیانی خۆیدا هاوسەنگی و هاوتەریبی دروست بکات. بۆ ئەو، پەروەردە تەنیا بە واتای وەرگرتنی کۆمەڵێک زانیاری نەبوو؛ بەڵکوو دەرفەتێک بوو بۆ بەخۆداچوونەوە، ناسینی کەموکوڕییەکان و کێشانی ڕێڕەوێکی ڕوونتر بۆ داهاتوو.
یەکێک لە گرنگترین ئامانجەکانی سمکۆ ئەوە بوو، ئەو تایبەتمەندییانەی لە سەرەتای ئاشنابوونیدا لە تێکۆشەرە ئاپۆییەکاندا بینیبووی، لە کەسایەتیی خۆیدا پەروەردەیان بکات. ئەو هەمیشە لەسەر ئەو باوەڕە بوو کە هوشیاریی فیکریی خۆی قەرزاری هزرەکانی ڕێبەر ئاپۆ و ئەزموونی شەهیدانە و جەختی لەسەر وەفاداری بۆ هێڵ و ئامانجی ئەوان دەکردەوە. لە درێژەی ئەم ڕێبازەدا، بە هەوڵ و پێشکەوتنی خۆی توانیی پێگەیەکی تایبەت لەنێو هەڤاڵەکانیدا پەیدا بکات. خاکەڕایی، ڕاستگۆیی و فیداکاری لە ژیانی ڕۆژانەدا، لە پاڵ جیدییەتی لە فێربوون و ڕاپەڕاندنی ئەرکەکاندا، سمکۆیان کردبووە هەڤاڵێکی جێگەی متمانە.
ئەو بە هەستیارییەوە چاودێریی دۆخی ئەو قۆناغەی دەکرد کە تێیدا پەیوەندیی بە تەڤگەرەوە کردبوو، و پێی وابوو لە بەرامبەر هێرشەکانی دوژمن و ئەو هەڕەشانەی ڕووبەڕووی گەل و دەستکەوتەکانی دەبنەوە، پێویستە ئامادەیی و توانای زیاتر بەدەست بهێنرێت. هەر لەبەر ئەمە، بڕیاری دا تێگەیشتنی خۆی لە هونەری شەڕی گەریلایی قووڵتر بکاتەوە و بۆ گەیشتن بەم ئامانجە، سەختی و هەوڵێکی زۆری قبووڵ کرد. بۆ سمکۆ، گەشەکردنی تاکەکەسی لە هەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە کۆمەڵ جیا نەبوو، و هەرچەندە تواناکانی خۆی زیاتر دەکرد، هەوڵی دەدا ئەو توانایانە بخاتە خزمەتی ئەرک و بەرپرسیارێتییەکانیەوە.
دوای کۆتاییهاتنی خولی پەروەردە، هەر لە هەرێمی خواکورک تێکەڵ بە چالاکییەکان بوو. هەوڵی دەدا فێربوونەکانی خولی پەروەردە لە کرداردا جێبەجێ بکات و هەر ئەزموونێک بکاتە دەرفەتێک بۆ فێربوونی زیاتر. لەم ماوەیەدا، تێگەیشتنێکی قووڵتری لە بەهای ژیانی کۆمینیاڵی گەریلا پەیدا کرد و ئەو پەیوەندییە هەڤاڵێتییەی لەسەر بنەمای یەکسانی و پرەنسیپەکانی ئازادی دامەزرابوو، کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دانا. سمکۆ لە بەشە جیاوازەکانی وەک ئەندازیاریی سەربازی و سەنگەرسازی، هەروەها گەیاندن و پەیوەندییەکاندا بەرپرسیارێتیی گرتە ئەستۆ و بە وردبینی و جیدییەتەوە هەوڵی بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی دا. ئامادەبوونی چالاکانە و داهێنەرییەکەی لەم بەشانەدا، متمانەی هەڤاڵەکانی بەدوای خۆیدا هێنا. ئەو هەمیشە بەدوای ئەوەدا دەگەڕا کە بەرپرسیارێتیی زیاتر وەربگرێت و بەپێی توانای خۆی بۆ کۆمەڵگە بەسوودتر بێت.
هێرشەکانی دەوڵەتی تورکیا بۆ سەر هەرێمەکانی پاراستنی مەدیا و لەدەستدانی ژمارەیەک لە هەڤاڵان لە میانەی ئەو هێرشانەدا، کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر سمکۆ دانا. ئەم پێشهاتانە زیاتر لە جاران ئەویان لە پێویستیی بەرزکردنەوەی ئاستی توانا و ئامادەکارییەکانی خۆی ئاگادار کردەوە. هەر بەم هۆیەشەوە، بۆ وەرگرتنی پەروەردەی پسپۆڕی بەشداریی لە خولە پەیوەندیدارەکاندا کرد. ئەو ئەم خولانەی بە دەرفەتێک دەزانی تا کەموکوڕییەکانی خۆی چارەسەر بکات و زیاتر لەگەڵ تاکتیکەکانی سەردەمی نوێی گەریلادا ئاشنا بێت. باوەڕی وابوو کە لەم ڕێگەیەوە دەتوانێت ئەو بەرپرسیارێتییانەی لەسەر شانی خۆی دەزانێت، باشتر بەئەنجام بگەیەنێت؛ هەر بۆیە بە جیدییەتەوە بەشداریی لە پەروەردەکان و ژیانی بەکۆمەڵدا دەکرد.
لە یەکێک لە کۆبوونەوەکانی پەروەردەدا، سمکۆ گەورەترین ئامانجی خۆی بە دەرکردنی دوژمن لە خاکی کوردستان دەستنیشان کرد. ئەم ئامانجە لە دیدگای ئەودا بەسترابووەوە بە شێوازی ژیان و ئاستی بەرپرسیارێتییەکەیەوە. ئەو هەوڵی دەدا باوەڕەکانی تەنیا لە گوفتاردا دەرنەبڕێت، بەڵکوو لە ڕەفتار و هەڵبژاردنەکانی ڕۆژانەشدا پێیانەوە پابەند بێت. «ڕاست ژیان و ڕاست جەنگان» لەو بنەمایانە بوو کە بۆ ژیانی خۆی هەڵیبژاردبوو و ئازادیی گەلەکەی لە پەیوەندی لەگەڵ هەمان باوەڕدا دەبینی. خۆڕاگری و ئامادەبوونی جیدیی ئەو لەو ڕێگەیەی هەڵیبژاردبوو، جێگەی دڵگەرمیی هەڤاڵەکانی بوو.
سمکۆ دوای تەواوکردنی سەرکەوتووانەی خولە پسپۆڕییەکان، بووە گەریلایەکی بەئەزموون و پرۆفیشناڵ و لە چالاکی و ئۆپەراسیۆنە جیاوازەکاندا ڕۆڵێکی پێشەنگانەی گرتە ئەستۆ. ئەو لەم قۆناغەی ژیانیشیدا هەمان ئەو تایبەتمەندییانەی پاراستبوو کە لە ساڵانی سەرەتاوە لەگەڵیدا بوون؛ مێشکێکی گەڕیدە، ڕۆحییەتێکی کۆڵنەدەر، ڕاستگۆیی لە پەیوەندییەکاندا و دڵنزمی لە بەرامبەر ژیان و هەڤاڵانی. ڕێڕەوی ژیانی ئەو لە گەنجێکەوە کە لە پاڵ خوێندندا بۆ یارمەتیدانی بنەماڵەکەی کاری دەکرد، تا مرۆڤێک کە بۆ تێگەیشتنی قووڵتر لە پرسەکانی کۆمەڵگەکەی ڕووی لە خوێندنەوە و لێکۆڵینەوە کردبوو و دواتریش بەرپرسیارێتیی دژوارتری گرتە ئەستۆ، ڕێگەیەکی بەردەوام بوو لە هەوڵدان، تێگەیشتن و هەڵبژاردن.
هەڤاڵ سمکۆ لە ٢٦ی ئاداری ٢٠١٨، بەرامبەر بە ٦ی خاکەلێوەی ١٣٩٧ی هەتاوی، لە میانەی هێرشی دوژمندا گیانی بەخت کرد و گەیشتە کاروانی شەهیدان. کۆچی ئەو لە تەمەنی لاوێتیدا، کۆتاییەکی پێشوەختە بوو بە ڕێڕەوێک کە بە پرسیار و گەڕان دەستی پێکردبوو و بە هەوڵدان بۆ ناسین و جێبەجێکردنی بەرپرسیارێتی درێژەی کێشابوو. لەگەڵ ئەوەشدا، یاد و بیرەوەریی مرۆڤەکان تەنیا لەو ساڵانەدا کورت نابێتەوە کە لە تەنیشت ئەوانی دیکەدا ژیاون؛ هەندێک جار شێوازی ژیان، هەڵسوکەوت و ئەو کاریگەرییەی لەسەر دەوروبەریان جێی دەهێڵن، زۆر زیاتر لە کاتی ئامادەبوونیان دەمێنێتەوە. سمکۆ بە زیرەکی، ڕاستگۆیی، کۆڵنەدان و ڕۆحییەتی بەرپرسیارانەی خۆی، بیرەوەریی گەنجێکی بەجێ هێشت کە بەرامبەر بە چارەنووسی گەل و کۆمەڵگەکەی بێباک نەبوو و لە پێناو باوەڕەکانیدا ڕێگەیەکی سەختی هەڵبژارد.
لە یاد و بیرەوەریی هەڤاڵ سمکۆدا، لە دڵەوە سەرەخۆشی لە بنەماڵەی بەڕێزی مورادی، خزمان و دۆستانی و هەموو ئەو خەڵکە دەکەین کە بە لەدەستدانی خەمبار بوون. هیوادارین بیرەوەری و تایبەتمەندییە مرۆییەکانی هەمیشە لە دڵی ئەو کەسانەدا بە زیندوویی بمێنێتەوە کە خۆشیان دەویست. هیوای ئارامی و پشوودرێژی بۆ بنەماڵە و کەسوکاری دەخوازین و بە ڕێزەوە یادی بەرز ڕادەگرین.
ناوی ڕێکخستنی: سمکۆ ورمێ
ناو و پاشناو: تەوحید مورادی
مێژوو و شوێنی لەدایکبوون: ١٩٩٧ / ورمێ
ناوی دایک: هەدیە
ناوی باوک: ناجی
مێژوو و شوێنی بەشداربوون: ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ / ورمێ
