نویسنده: هیمن ئالان
سازمان HPJ نیروهای مدافع زنان در شرق کوردستان بهعنوان یکی از ساختارهای نوین در جنبشهای رهاییبخش منطقه، بر پایهی تلفیقی از اندیشههای ژنئولوژی، تجربهی مبارزات چریکی و مدلهای نوین خودمدیریتی شکل گرفته است. بررسی ساختار سیاسی، اجتماعی و نظامی این نیرو، نشان میدهد که HPJ صرفاً یک نیروی نظامی نیست، بلکه یک پروژهی چندلایه برای بازتعریف نقش زن در جامعه، سیاست و امنیت است.
از منظر سیاسی، HPJ در چارچوبی عمل میکند که متاثر از ایدههای کنفدرالیسم دموکراتیک و خودمدیریتی محلی است. در این ساختار، زنان نه بهعنوان نیروی حاشیهای، بلکه بهعنوان سوژهی اصلی تصمیمگیری در نظر گرفته میشوند. شوراهای زنان، کمیتههای تصمیمگیری و سازوکارهای مشارکتی، بسترهایی هستند که در آنها زنان میتوانند بهصورت مستقیم در تعیین خطمشیها نقش داشته باشند. این مدل، در تقابل با ساختارهای متمرکز و مردسالار دولتهای منطقه، تلاش میکند نوعی دموکراسی افقی و مبتنی بر مشارکت فعال ایجاد کند.
در بُعد اجتماعی، HPJ بر مفهوم «خودآگاهی زنان» و بازسازی هویت زنانه در چارچوب ژنئولوژی تاکید دارد. آموزشهای ایدئولوژیک، فرهنگی و اجتماعی، بخش مهمی از فعالیتهای این ساختار را تشکیل میدهد. در این آموزشها، مسائلی مانند تاریخ سرکوب زنان، نقد ساختارهای پدرسالار و بازتعریف نقش زن در جامعه مورد بررسی قرار میگیرد. این فرآیند، در راستای تقویت اعتمادبهنفس و توانمندسازی زنان برای حضور فعال در عرصههای مختلف اجتماعی طراحی شده است. همچنین HPJ تلاش میکند شبکههای حمایتی میان زنان ایجاد کند تا در برابر خشونتهای ساختاری و خانوادگی، نوعی همبستگی جمعی شکل بگیرد.
برجستهترین وجه HPJ، ساختار نظامی آن میباشد. این نیرو بهعنوان یک سازمان دفاعی، بر اصل «دفاع ذاتی» استوار است؛ مفهومی که به معنای حق مشروع زنان برای دفاع از خود در برابر هرگونه خشونت و سرکوب است. ساختار نظامی HPJ بهصورت غیرمتمرکز و انعطافپذیر طراحی شده، بهگونهای که واحدهای کوچک و چابک میتوانند در شرایط مختلف عمل کنند. آموزشهای نظامی در این چارچوب، تنها به مهارتهای رزمی محدود نمیشود، بلکه شامل آموزشهای روانی، تاکتیکی و جمعی نیز هست تا نیروها بتوانند در شرایط پیچیدهی امنیتی تصمیمگیری مؤثر داشته باشند.
در زمینهی برنامههای حفاظت از زنان در ایران و شرق کوردستان، HPJ رویکردی چندبعدی اتخاذ کرده است. نخست، ایجاد ظرفیتهای دفاعی در میان زنان محلی از طریق آموزش و سازماندهی، که هدف آن کاهش آسیبپذیری زنان در برابر خشونتهای دولتی و اجتماعی است. دوم، مستندسازی و افشای موارد نقض حقوق زنان، که میتواند در سطح داخلی و بینالمللی به افزایش آگاهی و فشار بر ساختارهای سرکوبگر منجر شود. سوم، تلاش برای ایجاد فضاهای امن برای زنان، بهویژه در مناطق بحرانی، که در آنها بتوانند از حمایتهای اجتماعی و امنیتی برخوردار شوند.
از سوی دیگر، HPJ بر این باور است که حفاظت واقعی از زنان تنها از طریق ابزار نظامی حاصل نمیشود، بلکه نیازمند تغییرات عمیق در ساختارهای فرهنگی و اجتماعی است. به همین دلیل، این سازمان در کنار فعالیتهای نظامی، بر آموزش، فرهنگسازی و ایجاد گفتمانهای جدید دربارهی آزادی زنان در چارچوب ژنئولوژی تمرکز دارد. این رویکرد، نشاندهندهی درک پیچیدگی مسئلهی زنان در منطقه و تلاش برای ارائهی راهحلهای جامع است.
در مجموع، HPJ را میتوان بهعنوان یک ساختار ترکیبی دانست که در آن سیاست، جامعه و نظامیگری در خدمت یک هدف مشترک قرار گرفتهاند: تحقق آزادی و امنیت زنان. هرچند این مدل با چالشهای جدی، از جمله فشارهای امنیتی، محدودیتهای منابع و پیچیدگیهای اجتماعی مواجه است، اما بهعنوان یک تجربهی نوین در سازماندهی زنان و پیادهسازی عملی ژنئولوژی، قابل توجه و قابل تحلیل است.