رفیق ماریا آمانوس (گلزار راسق قزل‌باش)

در شمال‌غرب کوردستان، آنجا که کوه‌های بلند، افق را در آغوش گرفته‌اند و صخره‌های سترگ، همچون دیوارهایی از خاطره و تاریخ بر فراز دشت‌ها ایستاده‌اند، شهری آرمیده است که نامش با شکوه طبیعت و ریشه‌های دیرپای مردمانش درآمیخته است؛ ماکو.

ماکو، شهر کوه‌ها و صخره‌ها، دیار بادهایی که از فراز بلندی‌ها می‌گذرند و کوچه‌هایی که قصه‌ی نسل‌های گذشته را در حافظه‌ی خود نگاه داشته‌اند؛ سرزمینی که در آن، زبان مادری، پیوندهای خانوادگی و فرهنگ کوردی، از نسلی به نسل دیگر رسیده است. در میان خانواده‌ها و عشیره‌های این دیار، عشیره‌ی سیلجان نیز بخشی از این میراث اجتماعی و فرهنگی را با خود حمل کرده است.

در دامان همین شهر، در خانواده‌ای میهن‌دوست از عشیره‌ی سیلجان، دختری چشم به جهان گشود که نامش گلزار راسق (کد سازمانی ماریا آمانوس) بود؛ دختری که داستان زندگی‌اش با ریشه‌های سرزمین مادری آغاز شد و سال‌ها بعد، در کوهستان‌های کوردستان ادامه یافت.

رفیق ماریا در خانه‌ای پرورش یافت که احترام به فرهنگ و هویت کوردی، دلبستگی به زادگاه و خاطره‌ی دشواری‌های مردم، بخشی از زندگی روزمره بود. از همان کودکی، با روایت‌های خانواده و تجربه‌های پیرامونش آشنا شد و در میان این خاطرات و ارزش‌ها، شخصیتی مستقل و استوار یافت.

او هرگز فرصت حضور در مدارس رسمی را پیدا نکرد؛ اما نخواست ناآموخته بماند. با اراده و پشتکار خود، خواندن و نوشتن را فرا گرفت. برای رفیق ماریا، هر واژه‌ای که می‌آموخت، دریچه‌ای تازه به جهان بود و هر صفحه‌ای که می‌خواند، گامی در مسیر شناخت بیشتر.

در سال‌های جوانی، روایت زندگی و جان‌باختن اعضای جنبش کوردستان، ذهن او را به خود مشغول ساخت. رفیق ماریا اخبار و سرگذشت آنان را دنبال می‌کرد و به‌تدریج درباره‌ی آینده، جایگاه زنان و مسیر زندگی خویش پرسش‌های عمیق‌تری در ذهن می‌پروراند.

در سال ۲۰۰۵، پیوستن برادرش به صفوف گریلا، به نقطه‌ی عطفی در زندگی او تبدیل شد. این رویداد، مبارزات سیاسی را از موضوعی دوردست به تجربه‌ای نزدیک و خانوادگی بدل کرد. از آن پس، تصمیم‌هایش درباره‌ی آینده جدی‌تر شدند و توجهش به نقش زنان در جنبش افزایش یافت.

رفیق ماریا نمی‌خواست آینده‌اش تنها در چارچوب نقش‌هایی تعریف شود که جامعه برای زنان تعیین کرده بود. او در جست‌وجوی زندگی‌ای بود که در آن بتواند درباره‌ی سرنوشت خویش تصمیم بگیرد. آشنایی با اندیشه‌های رهبر آپو درباره‌ی آزادی زن و فعالیت نیروهای زن گریلا، بر این جست‌وجو تأثیر گذاشت. برای او، آزادی زن تنها مفهومی در نوشته‌ها نبود؛ پرسشی بود درباره‌ی اختیار، هویت، برابری و حق انتخاب مسیر زندگی.

سرانجام، در سال ۲۰۱۰، رفیق ماریا آمانوس ماکو را ترک کرد و به صفوف جنبش آزادی‌خواهانه‌ی کوردستان پیوست. او از زادگاهش دور شد، اما خاطره‌ی ماکو را با خود برد؛ خاطره‌ی خانه‌ای که در آن بزرگ شده بود، زبان مادری‌ای که با آن سخن گفته بود، خانواده‌ای که نخستین درس‌های زندگی را از آن آموخته بود و کوه‌هایی که از کودکی در افق شهر دیده بود.

نخستین دوره‌ی آموزش در منطقه‌ی قندیل آغاز شد. زندگی در کوهستان، با دشواری‌ها و مسئولیت‌های تازه‌ای همراه بود. او باید با شرایط محیطی متفاوت، زندگی جمعی و برنامه‌های آموزشی آشنا می‌شد. ماریا با پشتکار به آموختن پرداخت. مطالعه‌ی مباحث فکری، آموزش‌های پایه و تجربه‌ی زندگی در کنار دیگر زنان، فرصتی برای بازاندیشی درباره‌ی گذشته و آینده‌اش فراهم کرد. او به‌ویژه به موضوع آزادی زنان و نقد مناسبات مردسالارانه توجه نشان می‌داد و می‌کوشید این اندیشه‌ها را در روابط و رفتار روزانه‌ی خود نیز بازتاب دهد. دختری که روزگاری خواندن و نوشتن را به کوشش خویش آموخته بود، اکنون نیز با همان اراده، مسیر تازه‌ای از یادگیری را دنبال می‌کرد.

پس از پایان آموزش‌ها، راهی منطقه‌ی خاکورک شد و در فعالیت‌های گوناگون جنبش مشارکت کرد. در این دوران، مسئولیت‌پذیری، سخت‌کوشی و صمیمیت او در میان همراهانش شناخته شد. در روایت رفقایش، ماریا زنی آرام، پخته و صادق توصیف شده است؛ انسانی که در انجام وظایفش جدیت داشت و در روابطش با دیگران، احترام و همدلی را فراموش نمی‌کرد. زندگی جمعی برای او فرصتی بود تا آنچه را درباره‌ی همکاری، برابری و مسئولیت آموخته بود، در عمل تجربه کند.

رفیق ماریا بعدها به منطقه‌ی شمزینان در باکور کوردستان رفت؛ منطقه‌ای که در آن زمان شاهد درگیری‌های شدید نظامی بود. او در چندین عملیات حضور یافت و مسئولیت‌هایی را در جریان فعالیت‌های جنبش بر عهده گرفت. در میان دشواری‌های این دوران، همچنان به باورهایی که مسیر زندگی‌اش را شکل داده بودند پایبند ماند. همراهانش از روحیه‌ی سخت‌کوش، رفتار صمیمی و توجه او به جایگاه زنان یاد کرده‌اند؛ ویژگی‌هایی که خاطره‌اش را در ذهن آنان ماندگار ساخت و با وفاداری عمیق به رهبری‌مان و شهیدان، به مبارزی موفق در خط آپویی بدل شد.

رفیقمان ماریا آمانوس همه‌چیز خود را در راه آزادی مردمش فدا کرد و توانست حرکت آزادی‌خواهانه‌اش را در بلندای قله‌های کُردستان به اوج برساند. شهادتش در دل رفقایش آگاهی عمیق‌تری از ضرورت انتقام و عزمی راسخ‌تر برای گسترش مبارزه پدید آورد. مبارزه‌ی او همچنان در دل همه‌ی زنان گریلا که در کوهستان‌ها مقاومت می‌کنند زنده است.

رفیق ماریا، خاطره‌ی دختری ماند که در برابر محرومیت از آموزش، تسلیم ناآگاهی نشد؛ زنی که درباره‌ی جایگاه خود در جامعه پرسش کرد، برای شناخت جهان پیرامونش کوشید و سرنوشت خویش را بر اساس باورهایش انتخاب کرد و در آغاز همه‌ی این خاطرات، نام ماکو ایستاده است؛ دختری از عشیره‌ی سیلجان، از میان مردمی که زبان، فرهنگ و خاطراتشان را نسل‌به‌نسل به یکدیگر سپرده‌اند. او از دامان همین سرزمین برخاست، با اراده‌ی خویش آموخت، برای یافتن جایگاه خود در جهان جست‌وجو کرد و راهی را برگزید که زندگی‌اش را برای همیشه دگرگون ساخت.

رفیق ماریا، توانست حرکت آزادی‌خواهانه‌اش را در بلندای قله‌های کوردستان به اوج برساند. ماریا (گلزار راسق) از ماکو رفت، اما ماکو از داستان زندگی او جدا نشد. ماریا آمانوس؛ فرزند ماکو، دختری با اراده‌ای استوار و نامی ماندگار در خاطره‌ی عزیزانش.

یادش گرامی؛ با احترام و همدردی با خانواده‌ی راسق قزل‌باش، مردم ماکو و همه‌ی کسانی که خاطره‌اش را عزیز می‌دارند.